Ειδήσεις

Δίαιτα ελεύθερη γλουτένης Άρθρα περιοδικού ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

H δίαιτα «ελεύθερη γλουτένης» αποκλείει από τη διατροφή την πρωτεΐνη-γλουτένη. 

 

Η γλουτένη βρίσκεται σε σιτηρά όπως σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη και σε διασταύρωση σιταριού με σίκαλη, που ονομάζεται τριτικάλη.

Μια δίαιτα ελεύθερη γλουτένης χρησιμοποιείται πρωταρχικά για τη θεραπεία της κοιλιοκάκης. Η γλουτένη προκαλεί φλεγμονή στο λεπτό έντερο ατόμων με κοιλιοκάκη. Η υιοθέτηση μιας δίαιτας ελεύθερης γλουτένης βοηθάει τα άτομα με κοιλιοκάκη να ελέγξουν τα σημάδια & συμπτώματα και να παρεμποδίσουν τις επιπλοκές της νόσου.

Αρχικά, το να υιοθετήσει κάποιος μια δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη μπορεί να φανεί δυσάρεστο.  Με τον καιρό όμως, με υπομονή & δημιουργικότητα θα ανακαλύψετε ότι υπάρχουν πολλά φαγητά που ήδη τρώγατε πριν και που είναι ελεύθερα γλουτένης, αλλά και υποκατάστατα των τροφίμων με γλουτένη, τα οποία και θα σας αρέσουν.

Σκοπός:

Η δίαιτα «ελεύθερη γλουτένης» είναι η θεραπεία για την κοιλιοκάκη. Μερικά άτομα που δεν έχουν κοιλιοκάκη μπορεί επίσης να έχουν δυσάρεστα συμπτώματα κάθε φορά που καταναλώνουν γλουτένη. Αυτό ονομάζεται μη «κοιλιακή ευαισθησία στη γλουτένη».  Άτομα με μη «κοιλιακή ευαισθησία στη γλουτένη» μπορούν να επωφεληθούν από μια δίαιτα χωρίς γλουτένη, αλλά άτομα με κοιλιοκάκη πρέπει να αποκλείουν τη γλουτένη, για να εμποδίσουν τα συμπτώματα και όλες τις επιπλοκές που συνδέονται με την ασθένεια.

Χαρακτηριστικά δίαιτας ελεύθερη γλουτένης:

Το να στραφεί κάποιος σε μια δίαιτα «ελεύθερη γλουτένης» είναι μεγάλη αλλαγή και όπως καθετί καινούριο χρειάζεται ορισμένος χρόνος, προκειμένου να το συνηθίσει.. Μπορεί αρχικά να νιώσετε στερημένοι από τους περιορισμούς της δίαιτας, ειδικότερα εάν δεν είχατε παρουσιάσει ανησυχητικά συμπτώματα πριν τη διάγνωση.

Μπορεί, όμως, να βοηθήσει το να επικεντρωθείτε σε όλα τα τρόφιμα που μπορείτε να καταναλώνετε. Μπορεί να εκπλαγείτε ευχάριστα με το πόσα προϊόντα ελεύθερα γλουτένης – όπως ψωμί & ζυμαρικά -  είναι πλέον διαθέσιμα στην αγορά. Υπάρχουν  εξειδικευμένα παντοπωλεία που πωλούν τρόφιμα ελεύθερα γλουτένης, και εάν δεν μπορείτε να τα βρείτε στην περιοχή σας ενημερωθείτε από την ομάδα υποστήριξης ατόμων με κοιλιοκάκη ή αναζητήστε τα στο διαδίκτυο. 

Εάν μόλις ξεκινήσατε με μια δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη είναι καλή ιδέα να συμβουλευτείτε ένα διαιτολόγο που μπορεί να σας απαντήσει στα ερωτήματά σας και να σας συμβουλεύσει για το πώς μπορείτε να αποφεύγετε τη γλουτένη χωρίς να διαταράσσετε την ισορροπία στη διατροφή σας.

 
Επιτρεπόμενα τρόφιμα:

Πολλά υγιεινά & φυσικά τρόφιμα είναι ελεύθερα γλουτένης:

  • Φασόλια, σπόροι & ξηροί καρποί στη φυσική τους / μη κατεργασμένη μορφή
  • Φρέσκα αυγά
  • Φρέσκα κρέατα, ψάρι, πουλερικά (όχι φρυγανισμένα, επικαλυμένα με   βούτυρο ή μαριναρισμένα)
  • Φρούτα & λαχανικά
  • Τα περισσότερα γαλακτοκομικά προϊόντα

Είναι σημαντικό να διαβεβαιώσετε ότι τα τρόφιμα δεν είναι επεξεργασμένα ή αναμειγμένα με δημητριακά που περιέχουν γλουτένη, επιπρόσθετα ή συντηρητικά. Πολλά δημητριακά και αμυλούχα μπορεί να αποτελούν μέρος μια δίαιτας «ελεύθερης γλουτένης» όπως:

  • Αμάραντος
  • Αραρούτι
  • Φαγόπυρο
  • Καλαμπόκι & καλαμποκάλευρο
  • Λινάρι
  • Ελεύθερα γλουτένης αλεύρια (ρύζι, σόγια, καλαμπόκι, πατάτα, φασόλια)
  • Πολέντα (καλαμπόκι)
  • Κεχρί
  • Κινόα
  • Ρύζι
  • Σόργο

Επιτρεπόμενα τρόφιμα:

  • Σόγια
  • Ταπιόκα
  • Τεφ

 
Πάντα να αποφεύγονται:

Να αποφεύγονται όλα τα φαγητά & ποτά που περιέχουν:

  • Κριθάρι (βύνη, βύνη άρτυμα, ξίδι βύνης, συνήθως φτιάχνονται από κριθάρι)
  • Σίκαλη
  • Τριτικάλε (διασταύρωση μεταξύ σιταριού & σίκαλης)
  • Σιτάρι

Η αποφυγή του σιταριού μπορεί να γίνει προκλητική, μιας και τα προϊόντα του έχουν πολλά ονόματα. Σκεφτείτε τους πολλούς τύπους αλευριού από σιτάρι στα ράφια των σουπερμάρκετ – βρωβιωμένα, εμπλουτισμένα, με φωσφορικό άλας και αλεύρια που φουσκώνουν μόνα τους.

Παρακάτω παρατίθενται τα προϊόντα του σιταριού που πρέπει να αποφεύγονται:

  • Αλεύρι από σκληρό σιτάρι
  • Φαρίνα
  • Αλεύρι ολικής αλέσεως από σιτάρι
  • Σιμιγδάλι
  • Σπέλτα ή  όλυρα ή αγριοσίταρο ή ντίνκελ

 
Να αποφεύγονται, εφόσον δεν επισημαίνονται «ελεύθερα γλουτένης»:

Γενικά, να αποφεύγετε τα παρακάτω τρόφιμα, εφόσον δεν αναγράφεται το «ελεύθερα γλουτένης».

  • Μπίρα
  • Ψωμιά
  • Κέικ & πίτες
  • Ζαχαρωτά
  • Δημητριακά
  • Μπισκότα & κράκερ
  • Κρουτόν
  • Προτηγανισμένες πατάτες τηγανητές
  • Σάλτσες
  • Αλλαντικά
  • Ζυμαρικά
  • Επεξεργασμένο κρέας κονσέρβας
  • Ντρέσινγ για σαλάτες
  • Σως συμπεριλαμβανομένης σως σόγιας
  • Εποχιακές μίξεις ρυζιού
  • Εποχιακά σνακ όπως πατάτα / τορτίγια τσιπς
  • Σούπες & βάσεις για σούπες
  • Λαχανικά σε σως

Ορισμένα δημητριακά όπως η βρώμη μπορεί να επιμολυνθούν από σιτάρι κατά τα στάδια της ανάπτυξης και της παραγωγής. Για αυτό το λόγο, οι γιατροί και οι διαιτολόγοι συστήνουν γενικά την αποφυγή της βρώμης, αν δεν αναγράφεται ότι είναι ελεύθερη γλουτένης. 

Θα πρέπει να είστε σε εγρήγορση για άλλα προϊόντα που τρώτε ή που μπορεί να έρθουν σε επαφή με το στόμα σας και περιέχουν γλουτένη. Αυτά περιλαμβάνουν:

  • Επιπρόσθετα τροφίμων όπως η βύνη ως άρτυμα, επεξεργασμένα αμυλούχα και άλλα
  • Φάρμακα & βιταμίνες που χρησιμοποιούν τη γλουτένη ως παράγοντα δέσμευσης
  • Προσοχή στη διασταυρούμενη μόλυνση

Η διασταυρούμενη μόλυνση συμβαίνει, όταν τρόφιμα ελεύθερα γλουτένης έρχονται σε επαφή με τρόφιμα που περιέχουν γλουτένη. Μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας για παράδειγμα, εάν χρησιμοποιείται ο ίδιος εξοπλισμός για την παραγωγή ποικιλίας τροφίμων.  

Μερικές ετικέτες τροφίμων περιλαμβάνουν τη φράση «μπορεί να περιέχει», εάν η διασταυρούμενη μόλυνση είναι πιθανή. Προσέξτε, όμως, αυτή η φράση είναι δεν είναι προαιρετική.

Τα τρόφιμα μπορεί επίσης να επισημαίνονται ως «ελεύθερα γλουτένης». Εάν ένα προϊόν φέρει ετικέτα «ελεύθερο γλουτένης», ο Οργανισμός ελέγχου φαρμάκων & τροφίμων διαβεβαιώνει ότι αυτό το προϊόν περιέχει λιγότερο από 20 τις χιλίοις γλουτένη. Μάθετε ότι προϊόντα με ετικέτα «ελεύθερα σιταριού» μπορεί να περιέχουν γλουτένη. Καλό είναι να τσεκάρετε τη λίστα των συστατικών. Εάν δεν είστε σίγουροι εάν το τρόφιμο περιέχει γλουτένη, μην το αγοράσετε ή τσεκάρετέ το ρωτώντας τον κατασκευαστή του για το τί περιέχει.

Η διασταυρούμενη μόλυνση μπορεί επίσης να συμβεί στο σπίτι, εάν τα τρόφιμα προετοιμάζονται στην ίδια επιφάνεια ή με σκεύη που δεν καθαρίστηκαν προσεκτικά μετά από προετοιμασία άλλων τροφών που περιείχαν γλουτένη.  Χρησιμοποιώντας μια κοινή τοστιέρα και το ίδιο ψωμί είναι πιθανή η μόλυνση, για παράδειγμα. Σκεφτείτε τί βήματα πρέπει να κάνετε, για να εμποδίσετε τη διασταυρούμενη μόλυνση στο σπίτι, το σχολείο, τη δουλειά.  

Να είστε προσεκτικοί, όταν τρώτε έξω σε εστιατόρια. Ρωτήστε το προσωπικό εάν υπάρχουν επιλογές που είναι πραγματικά ελεύθερες γλουτένης, προκειμένου να αποφευχθεί η επιμόλυνση με οποιοδήποτε τρόπο.

Αποτελέσματα:

Τα άτομα με κοιλιοκάκη τα οποία ακολουθούν δίαιτα «ελεύθερης γλουτένης» παρουσιάζουν λιγότερα συμπτώματα και επιπλοκές από την ασθένεια. Τα άτομα με κοιλιοκάκη πρέπει να ακολουθούν αυστηρά αυτού του τύπου δίαιτα και να μένουν πιστά σε αυτή ισοβίως. Σε μερικές σοβαρές περιπτώσεις  μία δίαιτα ελεύθερη γλουτένης δε μπορεί από μόνη της να σταματήσει τα συμπτώματα & τις επιπλοκές της νόσου, με αποτέλεσμα να είναι απαραίτητη η επιπρόσθετη θεραπεία.

Κίνδυνοι:

Ανεπάρκεια βιταμινών

Τα άτομα που ακολουθούν δίαιτα ελεύθερη γλουτένης μπορεί να παρουσιάσουν χαμηλά επίπεδα σε ορισμένες βιταμίνες και θρεπτικά συστατικά. Ζητήστε από το διαιτολόγο σας να αξιολογήσει τη διατροφή σας και να σας πει, εάν λαμβάνετε επαρκώς τα παρακάτω:

  • Σίδηρο
  • Ασβέστιο
  • Φυτικές ίνες
  • Θειαμίνη
  • Ριβοφλαβίνη
  • Νιασίνη
  • Φολικό οξύ

Η μη προσκόλληση σε «ελεύθερη γλουτένης» δίαιτα:

Εάν κατά λάθος καταναλώσετε ένα προϊόν που περιέχει γλουτένη, είναι πιθανόν να νιώσετε ανυπόφορο πόνο & να έχετε διάρροια. Μερικά άτομα δεν έχουν σημάδια / συμπτώματα μετά από κατανάλωση γλουτένης, μα αυτό δε σημαίνει ότι δεν προκαλείται βλάβη στο λεπτό τους έντερο. Ακόμη και ίχνη γλουτένης στη διατροφή σας μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες είτε σας προκαλούν είτε όχι συμπτώματα.  Μακροπρόθεσμα η μη υιοθέτηση δίαιτας «ελεύθερη γλουτένης» σε άτομα με κοιλιοκάκη μπορεί να προκαλέσει και καρκίνο του λεπτού εντέρου.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ

Δευτέρα 
Πρωινό: 1 ποτήρι γάλα & 4κ.σ. δημητριακά με βάση το ρύζι ή το καλαμπόκι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό:10 ανάλατα αμύγδαλα & 1 μήλο 
Μεσημεριανό: 1 μερίδα φακές & τυρί & 4-6 ελιές  
Σνακ:  1 γιαούρτι & κανέλα & 1 αχλάδι
Βραδινό: 1 αυγό βραστό & τυρί & σαλάτα  

Τρίτη
Πρωινό: 1 ποτήρι γάλα & 1-2 ρυζογκοφρέτες  & 1κ.γ. μαλακή μαργαρίνη & 1κ.γ. μέλι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 1 μπανάνα & 1φλ. ρόφημα κρόκου κοζάνης  
Μεσημεριανό: Κοτόπουλο ψητό & Πατάτες φούρνου & σαλάτα επιλογής 
Σνακ: 2 μανταρίνια & 3 καρύδια 
Βραδινό: ψητά μανιτάρια με μπαλσάμικο ξίδι  & σαλάτα ρόκα σπανάκι & 5-6 ελιές  

Τετάρτη 
Πρωινό: 1 τοστ με ψωμί από φαγόπυρο ή ζέα & τυρί & γαλοπούλα χωρίς γλουτένη, φυσικό χυμό πορτοκάλι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 10 ανάλατα αμύγδαλα & 1 μήλο 
Μεσημεριανό: 1 μερίδα μπριάμ με 1 κομμάτι φέτα και 1 φέτα ψωμί χωρίς γλουτένη 
Σνακ: 1 γιαούρτι & κανέλα & 2κ.σ.σταφίδες
Βραδινό: Τόνος σε λάδι στραγγιστός & σαλάτα επιλογής  

Πέμπτη 
Πρωινό: 1 ποτήρι γάλα & 1-2 ρυζογκοφρέτες  & 1κ.γ. ταχίνι με μέλι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 1 μπανάνα & 1φλ. πράσινο τσάι  
Μεσημεριανό: Σολομός ψητός & καστανό ρύζι & σαλάτα επιλογής 
Σνακ: 5-7 καρύδια & 1φλ. ρόφημα κρόκου κοζάνης   
Βραδινό: 1 γιαούρτι & κανέλα & 1 μήλο  

Παρασκευή 
Πρωινό: 1 ποτήρι γάλα & 4κ.σ. δημητριακά με βάση το ρύζι ή το καλαμπόκι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 1 αχλάδι & 10 φουντούκια & 1φλ. πράσινο τσάι  
Μεσημεριανό: Μακαρόνια χωρίς γλουτένη & 2κ.σ. τυρί τριμμένο & 4κ.σ.σάλτσα ντομάτας & μανιτάρια & 2κ.σ. τυρί τριμμένο & σαλάτα επιλογής & 5-6 ελιές  
Σνακ: 1 πορτοκάλι & 3 καρύδια & 1φλ. ρόφημα κρόκου κοζάνης   
Βραδινό: 2 καλαμάκια κοτόπουλο & σαλάτα επιλογής &  1 μερίδα τυρί 

Σάββατο 
Πρωινό: 1 αυγό βραστό & τυρί & 2 ρυζογκοφρέτες, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 2-3 αποξηραμένα σύκα & 3 καρύδια & 1φλ. ρόφημα κρόκου κοζάνης    
Μεσημεριανό: 1 μερίδα συκώτι ψητό & χόρτα & 2 πατάτες βραστές & 5-6 ελιές
Σνακ: 1 γιαούρτι με κανέλα & 1 φρούτο   
Βραδινό: 1 τοστ με ψωμί από φαγόπυρο ή ζέα ή ρύζι & τυρί & γαλοπούλα χωρίς γλουτένη & σαλάτα επιλογής

Κυριακή 
Πρωινό: 1 ποτήρι γάλα & 1-2 ρυζογκοφρέτες  & 1κ.γ. μαλακή μαργαρίνη & 1κ.γ. μέλι, Ελληνικός ή στιγμιαίος καφές  
Δεκατιανό: 1 μπανάνα & 1φλ. πράσινο τσάι  
Μεσημεριανό: 1 μερίδα γαλοπούλα βραστή & καστανό ρύζι & βραστά καρότα, σέλινο 
Σνακ: 2 μανταρίνια & 3 καρύδια
Βραδινό: 1 γιαούρτι με νιφάδες δημητριακών καλαμποκιού και ξερά φρούτα

Το παρών άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (τεύχος Φεβρουαρίου) που κυκλοφορεί με το ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ.

Σολωμού Ελένη,
Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, BSc
Διευθύντρια Διαιτολογικής Μονάδας ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ, Ληξούρι, Κεφαλονιά
Ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Διατροφολογικής Εταιρείας
solomou @ logodiatrofis.gr

Δείτε επίσης

Φροντίδα

Παιδί

Ο φορέας

Η εταιρεία